سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سازمانی نظامی است که در روزهای نخست پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ به فرمان سید روحالله خمینی تاسیس شد۲. این نهاد در تاریخ ۲ اردیبهشت ۱۳۵۸ به طور رسمی توسط شورای انقلاب اسلامی اعلام شد۱۲. هدف این سازمان، پاسداری از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن است۱۳.
تاریخچه و تأسیس
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۲ اردیبهشت ۱۳۵۸ به دستور امام خمینی تأسیس شد۱. انگیزه ایجاد این نهاد نظامی، حفاظت از انقلاب و دستاوردهای آن بود۱۳. به گفته محسن رفیقدوست، ایده ایجاد نیرویی غیر از ارتش برای دفاع از انقلاب، اولین بار توسط محمد منتظری مطرح شد۱. در ابتدا، چهار گروه مسلح با هدف مشترک حفاظت از انقلاب شکل گرفتند که در نهایت با یکدیگر ادغام شده و گروه جدیدی با شورای فرماندهی دوازده نفره تشکیل شد۱. پس از دیدار سه نفر از اعضای این گروه با امام خمینی در قم، ایشان دستور تشکیل نیروی مسلح مکتبی مستقل از دولت موقت را صادر کرد۱.
ساختار و سازمان
در ۲۶ شهریور ۱۳۶۴، با دستور امام خمینی، سپاه پاسداران در سه نیروی زمینی، هوایی و دریایی گسترش یافت۱. در سال ۱۳۶۹، با فرمان سید علی خامنهای، دو نیروی دیگر به نامهای نیروی قدس و سازمان مقاومت بسیج به این سازمان اضافه شدند، و در مجموع به پنج نیرو گسترش یافت۱.
بر اساس قانون اساسی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای ادامه نقش خود در نگهبانی از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن پا برجا میماند۲. حدود وظایف و قلمرو مسئولیت این سپاه در رابطه با وظایف و قلمرو مسئولیت نیروهای مسلح دیگر با تأکید بر همکاری و هماهنگی برادرانه میان آنها به وسیله قانون تعیین میشود۲.
وظایف و فعالیتها
مهمترین وظایف سپاه پاسداران، پاسداری از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن، پاسداری از اسلام و قرآن، دفاع از دستاوردهای نهضت اسلامی، پاسداری از جمهوری اسلامی و مبارزه با توطئههای دشمنان اسلام، پاسداری از استقلال کشور و انتظام امور، و مراقبت از شخصیتهای انقلاب در برابر تروریستها است۳.
سپاه پاسداران علاوه بر فعالیتهای نظامی، در عرصههای اطلاعاتی، عمرانی و فرهنگی نیز فعالیت میکند۱. سپاه در حل بحرانهای ابتدای پیروزی انقلاب و نیز در طول جنگ تحمیلی، نقش کلیدی داشته است۳. پس از پایان جنگ نیز از توان مهندسی رزمی خود برای سازندگی کشور استفاده کرده است۳.
نیروی قدس
نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یکی از پنج نیروی زیرمجموعه سپاه است که در سال ۱۳۶۹ با دستور سید علی خامنهای به نیروهای سپاه افزوده شد۱۴. این نیرو مسئول عملیات در خارج از مرزهای ایران است۴. گفته شده که پیشینه فعالیت نیروی قدس سپاه به قرارگاه رمضان و تیپ بدر برمیگردد۴. قرارگاه رمضان اولین نیروی سپاه پاسداران بود که به منظور انجام عملیات در بیرون از مرزها و در سال ۱۳۶۲ با فرماندهی مرتضی رضایی ایجاد شد۴.
آیتالله خامنهای نیروی قدس سپاه را رزمندگان بدون مرزی معرفی کرده که هر جا نیاز باشد در آنجا حضور پیدا میکنند و با جانشان و همه توانشان به کمک ملتهای دیگر و ضعفای منطقه شتافته و سایه جنگ، ترور و تخریب را از کشور ایران دور کرده و دفع میکنند۴. احمد وحیدی نخستین فرمانده نیروی قدس بود و پس از او، قاسم سلیمانی به فرماندهی این نیرو منصوب شد۴.
